Proefjes, voorstellingen en muziek: op open dagen halen middelbare scholen alles uit de kast. Maar waar letten kinderen en ouders nu echt op om te komen tot een goede keuze? En hoe helpt de door onderzoeksgroep POKO ontwikkelde checklist daarbij? Evan (11) uit groep 8 van basisschool Atlantis en zijn moeder Melanie Hartong blikken terug op hun rondje langs maar liefst zeven middelbare scholen in de regio Amersfoort.
Evan is het type leerling dat heel veel leuk vindt. Techniek, onderzoek doen, muziek, kunst: het is slechts een greep uit zijn interesses. Zie dan maar eens een passende middelbare school te kiezen uit het toch al brede aanbod. Komt bij dat zijn ouders niet in deze regio zijn opgegroeid en daardoor geen ervaring hebben met al die scholen die hier zijn.
De tongval van moeder Melanie verraadt het al: ze komt oorspronkelijk uit Brabant. ‘Daar was het in mijn tijd heel anders’, vertelt zij. ‘Er waren twee scholen op fietsafstand waar ik uit kon kiezen en dat was het dan. Dan gaat er in Amersfoort een wereld voor je open, want hier heb je heel veel keuze.’
Samen vergelijken
En dus begint het gezin Hartong op tijd met de rondgang om zoveel mogelijk scholen te bezoeken. In groep 7 al doen Evan en zijn ouders er vier aan, zodat ze uiteindelijk in alle rust tot een keuze kunnen komen. Ze beredeneren zo: ‘Je kunt veel informatie vinden op internet, je kunt even langs een school fietsen, maar pas als je er op een open dag of lesmiddag naar binnen gaat en leerlingen en leraren spreekt, kun je pas echt een gevoel bij een school krijgen.’
Een gevoel is soms lastig onder woorden te brengen. En als je nog geen ervaring hebt met middelbare scholen, dan weet je ook niet altijd waar je als kind en ouder op moet letten. Daarom heeft de onderzoeksgroep POKO, een initiatief vanuit het programma Kansrijk Funderend Onderwijs Amersfoort, om bij te dragen aan een soepele overgang van po naar vo, twee checklists (een voor kinderen, een voor ouders) ontwikkeld die daar handvatten bij bieden. Ze helpen om gericht te kijken, samen te vergelijken en een keuze te maken die echt past.
Waardevol hulpmiddel
Ook Evan en zijn ouders hebben de checklisten doorgenomen om voorbereid op ontdekkingstocht te gaan en daarna makkelijker het gesprek over de scholen te voeren. Melanie: ‘Die checklist zit op een gegeven moment in je hoofd. Bij sommige punten dachten we: dat is een goeie. Bijvoorbeeld: past het soort onderwijs wel of niet bij mij? Op een van de scholen werken ze veel in projecten, bij de andere meer klassikaal. Voor de ene leerling voelt het eerste beter, maar voor Evan het tweede.’
Evan: ‘Of de vraag: werkt een school met laptops of boeken? Ik vind het vooral fijn om met een laptop te werken. Op sommige scholen is het een combinatie, het is ook fijn dat je het dan allebei meekrijgt.’ Melanie: ‘Zeker als je zoals wij nog geen ervaring hebt met scholen in Amersfoort, is de checklist een waardevol hulpmiddel waardoor je gericht een goed beeld kunt vormen.’
Gesprekjes aanknopen
Minstens zo belangrijk is het proeven van de sfeer en aanknopen van gesprekjes met leerlingen en docenten, zo hebben Evan en Melanie ervaren. ‘Door met docenten te praten proberen we erachter te komen hoe ze omgaan met leerlingen en hoe ze dingen uitleggen. Je kunt dan wel aanvoelen of het praatje klopt. Ook hebben we gesprekjes gevoerd met oudere leerlingen: hoe gaat je eindexamen, hoe kijk je terug op je tijd hier? Hoe is de sfeer, hoe zijn de leraren? Je krijgt het eerlijke verhaal als je ze even apart neemt en wat vragen stelt zonder dat er een docent in hun nek hijgt.’
Maar, zo wil Melanie benadrukken: ‘Volgens mij zit je in deze regio sowieso wel goed. Het zijn stuk voor stuk goede scholen. Evan vond ze allemaal leuk.’ Evan: ‘Ik heb vooral gekeken naar wat er allemaal extra wordt georganiseerd op een school. Een musical, uitwisseling met scholen op het buitenland, een feest: dat heb je niet op de basisschool, dus ik ben juist benieuwd naar die activiteiten. Op een school deden ze veel met licht- en geluidstechniek, ook dat vind ik leuk. Techniek vind ik sowieso leuk, dus daar heb ik ook met leerlingen over gepraat. En ik zit op muziekles, dus was ik extra benieuwd naar de muzieklokalen op scholen.’
Op tijd beginnen
Voor de nieuwe vakken die Evan straks op de middelbare school krijgt hadden hij en zijn moeder ook extra aandacht. Melanie: ‘Maatschappijleer bijvoorbeeld: wat is dat precies? Evan heeft een vwo-advies gekregen, dus zijn we ook even gaan kijken wat Latijn en Grieks precies inhouden. Het scheikundelokaal met proefjes is natuurlijk hartstikke interessant. Je ziet dan ook dat iedereen zijn beste beentje voorzet op zo’n open dag. Het is de kunst om daar een beetje doorheen te prikken.’
De belangrijkste tips van Evan en Melanie: begin op tijd en praat veel met leerlingen en docenten. ‘Zo hebben we een goed beeld gekregen van de scholen. We hebben er zeven bezocht, want je wil ook weten waar je nee tegen zegt. Dat kan alleen als je er op tijd mee begint.’
Alle opties bespreken
En ook: bespreek de ervaringen vooral met elkaar als kind en ouder. Melanie: ‘Durf daarbij kritische vragen te stellen. Evan wil nu graag auto-ontwerper worden, maar misschien denkt hij daar over een paar jaar anders over. Ik wil me er niet te veel mee bemoeien, het is zijn keuze, maar ik denk dat het belangrijk is om alle opties te blijven bespreken. Weet waarvoor je kiest, want het kan nog veranderen.’
Evan heeft zijn keuze weloverwogen gemaakt. ‘Op een van de scholen kwam ik binnen en voelde ik: dit is ‘m. Ook kan ik daar veel met techniek gaan doen.’ Hij kijkt uit naar zijn toekomst als brugklasser. ‘Het is een beetje verdrietig dat ik mijn oude klasgenoten minder ga zien, maar ik ga ook weer nieuwe vrienden maken.’
KADER: Toelichting checklist door Muriel van Burgsteden
De nieuw ontwikkelde checklists helpen kinderen en ouders samen handig te kiezen. Om structuur aan te brengen en vooraf al een selectie van scholen te maken. Muriel van Burgsteden, mede-ontwikkelaar vanuit onderzoeksgroep POKO en leerkracht in groep 8 van basisschool Atlantis, vertelt erover.
‘Als je vroeger van een katholieke basisschool kwam, dan ging je vrijwel automatisch naar een katholieke middelbare school. Maar sinds de verzuiling naar de achtergrond is geraakt, heb je als inwoner van Amersfoort heel veel middelbare scholen om uit te kiezen. Daarmee is de zoektocht zo immens geworden, dat ouders en kinderen zich afvragen: waar moeten we op letten?’
‘Daarom hebben we de checklists ontwikkeld. Maar voordat je die erbij pakt, kijk je eerst op de website vanbasisnaarbrug.nl. Daarop hebben alle middelbare scholen een eigen ‘tegel’. Klik je daarop, dan kom je bij brugklas-specifieke informatie. Welke brugklassen(combinaties) heeft een school (vmbo, havo, vwo)? Hoe lang duurt een lesuur? Is er een sportklas? Tweetalig onderwijs? Zo kun je je in grote lijnen al oriënteren welke scholen je zou kunnen bezoeken.’
Praktische punten
‘Drie scholen kiezen om te bezoeken is meestal voldoende om een goede indruk te krijgen. Als je die op een rijtje hebt, is het tijd om de checklists erbij te pakken. Neem die voor het bezoek vast door en praat na afloop samen over de bevindingen. Het gaat bijvoorbeeld over praktische punten als: hoe goed is de school bereikbaar op de fiets? Hoe zie de gymaal eruit? Zijn er kluisjes en gezellige plekken in de pauze? Kun je je lesrooster en huiswerk digitaal vinden? Maar ook: welke indruk heb je van de leerlingen?’
‘Voor ouders is de checklist meer gericht op de omgeving: is het veilig genoeg voor je kind? Hoe is de begeleiding? Wat wordt er gedaan als je kind dyslexie heeft? Wat we daar wel bij aangeven: je hebt als ouder ooit de basisschool uitgezocht, nu mag het kind de middelbare school uitzoeken. We hopen dat ouders daarin meegaan. Uiteindelijk moet het kind vier, vijf of zes jaar op een school rondlopen, les volgen en huiswerk maken. Met de puberteit die eraan komt is motivatie een zwaarwegende factor, wees je daarvan bewust.’
Onderbuikgevoel
‘De checklist is een hulpmiddel. De meeste kinderen die een school binnenkomen hebben meteen een onderbuikgevoel: dit wordt ‘m of dit wordt ‘m niet. Mijn dochter had dat ook. Bij de een zei ze vrijwel meteen: dit is het niet. En toen we een andere school binnenliepen zag ik meteen de sprankeling in haar ogen: hier zie ik mij volgend jaar rondlopen. Sommige kinderen hebben dat niet of niet zo sterk. Zeker voor hen kan de checklist houvast bieden om tot een goede keuze te komen. Zoals dat ook geldt voor ouders die van buiten de regio komen of nog geen kinderen op het vo hebben zitten. Zij komen in een nieuwe wereld terecht waarin uiteindelijk ook hun kind zijn weg moet vinden.’


