Door Carolien Drijfhout
De resultaten waren al jaren positief, maar nu blijkt ook uit onderzoek: de Pr8klas is een succes. Groep 8-leerlingen die uitstromen naar het vmbo, volgen een dagdeel per week praktijkgerichte vakken op het voortgezet onderwijs. Zij stappen met meer zelfvertrouwen en motivatie de middelbare school binnen en hebben een zachtere landing. Op 30 juni presenteerde coördinator Talitha Zervaas samen met Tjabiene Dieleman en het team de onderzoeksresultaten.
“Techniek vond ik leuk. En HBR (Horeca, Bakkerij en Recreatie, red.) ook. En sport”, somt de 11-jarige Kyan (op de foto met zijn vader Vincent) op. Afgelopen schooljaar ging hij iedere dinsdagmiddag naar de Pr8klas. “Het was heel anders dan de basisschool. Bij de Pr8klas kon ik lekker bezig zijn.” Zo bakte Kyan in de allereerste les al onvergetelijke chocolate chip cookies. “Superlekker! Ik heb ze daarna nog vaak gebakken. In de familie sta ik er al bekend om.”
Kyans vader Vincent Bakker kijkt terug op een basisschoolperiode die niet altijd makkelijk was. “Kyan is praktisch ingesteld, een doener. Dan is het lastig om steeds mee te moeten draaien in een systeem waarin veel nadruk ligt op theorie. De Pr8klas kwam precies op het goede moment. We zagen al snel dat het veel goeds deed voor Kyans motivatie en zelfvertrouwen.”
Kansrijke overstap
Kyans verhaal maakt precies duidelijk waar de Pr8klas voor bedoeld is. Binnen regio Eemland werken PO- en VO-scholen samen om groep 8-leerlingen die uitstromen naar VVMBO Basis of Kader alvast kennis te laten maken met het voortgezet onderwijs. Gedurende 24 middagen volgen zij praktijkgerichte lessen op Het Element en het Trivium College (en vanaf schooljaar 2026/2027 ook Yuverta), begeleid door mentoren uit het PO en docenten uit het VO. “Het begon dertien jaar geleden met één leerling, Stijn”, vertelt Talitha Zervaas, coördinator van de Pr8klas vanuit Het Element. “Leren uit boeken motiveerde hem steeds minder en zijn leerkracht vroeg of hij vast wat praktijkvakken kon volgen op Het Element. Inmiddels hebben we plek voor honderd leerlingen per jaar in vijf Pr8klassen. Fantastisch dat we steeds meer kinderen hiermee een kansrijke overstap kunnen bieden.”
Hoewel de ervaringen al jaren positief waren, wilden Talitha en haar collega’s binnen het Pr8klasteam beter begrijpen wat de Pr8klas precies succesvol maakt. Samen met studenten van de Marnix Academie onderzochten zij het afgelopen twee jaar de ervaringen van leerlingen, ouders en onderwijsprofessionals. Tijdens een bijeenkomst op 30 juni presenteerden ze de resultaten.
Meer zelfvertrouwen, minder spanning
De uitkomsten laten een duidelijk beeld zien. Leerlingen beoordelen de Pr8klas gemiddeld met een 7,9 en tachtig procent zou deelname aanraden aan anderen. Ouders zijn nóg enthousiaster: zij geven gemiddeld een 8,8 en állemaal zouden zij de Pr8klas aanbevelen. Vooral de groei in zelfvertrouwen valt op. Ouders noemen daarnaast een grotere zelfstandigheid, minder spanning voor de overstap naar het VO en meer inzicht in interesses en talenten. Vincent herkent dat bij zijn zoon. “Ik zag sinds lange tijd weer trots bij Kyan. Hij kwam thuis met dingen die hij had gemaakt, zoals een houten windspiraal die nu in onze woonkamer hangt. Het plezier in school kwam terug.”
En voor de overstap? Vincent: “Tijdens open dagen liep Kyan ontspannen door de scholen. Hij wist hoe dingen werkten en – bij de Pr8klasscholen – ook waar alles was. Hij voelde zich zichtbaar op zijn gemak.” Kyan gaat straks naar Het Element. Voelde de overstap naar de middelbare school een jaar geleden nog heel spannend, nu heeft hij er eigenlijk wel zin in. “De stap voelt kleiner. Ik ken het gebouw al, en sommige leraren. Ik weet al een beetje wat er gaat komen. En dat school dus ook leuk kan zijn.”
Leren op een andere manier
Ook basisscholen ervaren positieve effecten, blijkt uit het onderzoek. Leerkrachten en IB/KC’ers zien groei in motivatie, betrokkenheid en leerhouding bij leerlingen die meedraaien in de Pr8klas. De leerlingen kregen meer zelfvertrouwen in het reguliere programma op school. Ook valt op dat ze een beter beeld hebben van het VO.
Basisscholen zien de Pr8klas vooral als een mooie kans voor leerlingen met een laag zelfbeeld en een duidelijke voorkeur voor praktisch leren. Hester Geerdinck, groepsleerkracht van Kyan op basisschool Atlantis, herkent dat bij Kyan. “Wij zeiden vooraf: als we niets veranderen, wordt dit voor Kyan een lang laatste schooljaar. We moesten echt iets doorbreken in motivatie, plezier en vertrouwen.” Volgens Hester laat de Pr8klas zien dat talent niet altijd tot zijn recht komt in een taal- of rekentoets. “Ik zeg weleens gekscherend dat het basisonderwijs eigenlijk een theoretische opleiding is. Het is onze taak om kinderen goed te leren lezen, rekenen en schrijven, daar worden wij ook op beoordeeld. Maar bij sommige kinderen werkt een praktische betekenisvolle aanpak daarin beter.” Kyans deelname zette ook op school iets in beweging. “Door de Pr8klas zijn we gaan nadenken: wat kunnen wij zelf bieden aan praktisch ingestelde leerlingen? Sommige leerlingen werken sinds kort met een 3D-printer, helpen bij de kleuters of gaan aan de slag in de schooltuin.”
Een zachtere landing
Ook mentoren in het VO zien verschil. Net als ouders en basisschoolleerkrachten noemen zij het verhoogde zelfvertrouwen als belangrijk resultaat. “Tijdens intakegesprekken voor de Pr8klas zeggen leerlingen regelmatig: ik ben eigenlijk nergens goed in”, vertelt Tjabiene Dieleman, mentor van een Pr8klas vanuit schoolbestuur Meerkring. “Maar vervolgens zie je ze tijdens praktijklessen opbloeien, waardoor ze in die burgklas zelfverzekerder starten.” Ze herinnert zich een meisje dat tijdens technieklessen ontdekte hoe goed ze was in programmeren en sleutelen. “Ik heb nooit eerder een kind gezien dat zo snel autobanden kon verwisselen. Je ziet kinderen denken: hé, ik kan dit gewoon.”
Naast zelfverzekerder, vinden brugklasmentoren oud-Pr8klasleerlingen ook rustiger en minder gespannen bij de start van het schooljaar. De leerlingen lijken sneller te wennen en hebben minder tijd nodig om hun plek te vinden. “Leerlingen kennen de school, weten hoe dingen werken en herkennen docenten”, verklaart Tjabiene. Bij sommige leerlingen zien mentoren in de brugklas ook een betere motivatie en werkhouding, al zijn respondenten voorzichtig om dat volledig toe te schrijven aan de Pr8klas.
Zegt het voort
Het onderzoek geeft al met al een duidelijke boodschap af: de Pr8klas biedt aantoonbaar meerwaarde voor kwetsbare en praktisch ingestelde leerlingen in de overgang naar het VO. Tijdens de afsluiting van de bijeenkomst klinkt dan ook vooral enthousiasme voor de toekomst. De ambitie is de Pr8klas verder te verduurzamen en meer leerlingen te bereiken. Daarvoor is het belangrijk te versterken wat de Pr8klas succesvol maakt. Het onderzoek brengt naast positieve resultaten ook verbeterkansen aan het licht. Bijvoorbeeld rond de begeleiding van Pr8klasleerlingen, de overdracht en de communicatie. “Een belangrijk deel van het succes zit in de relatie. Mentoren verbinden leerlingen, ouders en scholen met elkaar. Kinderen voelen zich gezien en veilig. Ook dat draagt bij”, aldus Tjabiene. Met intervisiemomenten voor mentoren wil het team dat in de toekomst versterken. Daarnaast staan ook bijvoorbeeld tweejaarlijkse driehoeksgesprekken (PO-Pr8klas-VO), goede informatiematerialen en een vast format voor de leerlingoverdracht op de actielijst. De wens voor de komende jaren is helder. Talitha: “We willen nog meer kinderen deze kans bieden.”
Beeldvorming rond vmbo: “Zelfs ik had daar last van”
Sommige leerlingen leren beter door te ervaren en te doen. Toch hebben veel ouders een negatief beeld van het vmbo. Een kansrijke overgang wordt onbewust vertaald naar ‘hoe hoger, hoe beter’. Terwijl een passende route juist veel meer draait om talent, motivatie en de manier waarop een kind leert.
Als coördinator van de Pr8klas op het Trivium College én moeder van een leerling die deelnam aan de Pr8klas, kent Marieke Ruijzing het verhaal van twee kanten. Juist daarom verraste het haar hoeveel beeldvorming rondom het vmbo ook bij haarzelf meespeelde. “Ik ben blijkbaar één van die hoogopgeleide ouders die het liefst ziet dat haar kind naar een hoger niveau gaat”, vertelt ze eerlijk. “Zelfs terwijl ik zelf in het vmbo werk, vond ik het advies voor mijn dochter toch lastig. Kinderen worden eind groep 7 al uitgenodigd voor de Pr8klas. Voor mijn gevoel was daarmee gelijk al beslist welk niveau ze zou gaan doen. Daar was ik niet op voorbereid.”
Door de Pr8klas zag Marieke haar dochter het afgelopen schooljaar groeien. “Voor het eerst was er iets waar zíj in kon uitblinken. Andere kinderen in de klas zeiden: dat wil ik ook! Dat deed zoveel voor haar zelfbeeld.” Marieke leerde een belangrijke les: “Een kansrijke overgang gaat over wat past bij een kind. Ik ontdekte ook dat verschillende routes uiteindelijk naar hetzelfde doel kunnen leiden. De vraag is niet: wat is het hoogste niveau? De vraag is: waar komt mijn kind het beste tot zijn of haar recht?”
Die beeldvorming triggert Marieke. “Als het bij mij onbewust al zo werkt, hoe sterk is die beeldvorming dan bij ouders die verder van het onderwijs af staan? Ik denk dat we met de Pr8klas nu niet alle leerlingen bereiken die hier baat bij kunnen hebben, simpelweg omdat ouders er niet voor openstaan. Daar hebben we als onderwijs echt iets te doen! Ik wil me daar de komende jaren voor inzetten.”
