Door Thijs Tomassen, journalist (26-05-2025)
De route van de basisschool naar de middelbare school betekent een nieuw en spannend hoofdstuk voor leerlingen. Dat geldt nog meer voor kinderen met een nieuwkomers – achtergrond. Om hun kansen te vergroten geeft het jongerenplatform PO-VO proactief advies in de vorm van kunstuitingen zoals films en sketches. Deelnemers Senta (18) en Qais (14), zelf ooit nieuwkomers, vertellen samen met coördinator Hedy Vermeer over het nut en de noodzaak van dit initiatief.
Senta weet nog als de dag van gisteren hoeveel stress ze had in aanloop naar de route naar het voortgezet onderwijs. Dat begon al toen ze het overzicht van alle onderwijsniveaus en doorstroommogelijkheden die er in Nederland zijn onder ogen kreeg. ‘Ik snapte er weinig van en dacht alleen maar: in mijn geboorteland Iran had je dit niet, daar ging iedereen dezelfde kant op.’
Veel jonge nieuwkomers moeten vervolgens ook nog de vele informatie die ze krijgen op open dagen vertalen voor hun ouders. ‘Je moet je voorstellen: je gaat naar een heel andere wereld, met twintig keer zoveel kinderen en vindt het al zo spannend. Dan zit je er niet op te wachten om ook nog als vertaler op te treden. Als kind wil je vooral bezig zijn met het ervaren van de school. Dan is het belangrijk om de ruimte te hebben om te kunnen ervaren. Dat geldt ook voor de ouder: je moet kunnen ervaren of je kind ergens op haar of zijn plek is. Het moet toegankelijk zijn voor elke ouder om de ouderrol te vervullen. Als kind wil je dat je ouders met je meedenken en je gevoel bevestigen: ik voel dat je hier op je plek bent, dat deze school bij jou en je niveau past. Dat kan je als kind nog niet alleen.’
Kansen voor ieder kind vergroten
Senta, die zes jaar in azc’s woonde, gunt dat ieder kind. Of iemand nu in Nederland geboren is of heel ergens anders, dat moet niet uitmaken. Daarom heeft ze zich aangesloten bij het jongerenplatform PO-VO. ‘Ik ben door Hedy gevraagd om samen met haar de groep jongeren te begeleiden. We kennen elkaar al van eerdere participatieprojecten waar ik aan mee heb gedaan. Ik heb uit eerste hand meegemaakt waar je als nieuwkomer tegenaan loopt. Je kan de steun missen en het gevoel hebben er alleen voor te staan. Naast de docenten, juffen en meesters op school is er thuis niemand die begrijpt hoe de niveaus en het onderwijssysteem werken. Dat is gewoonweg te ingewikkeld en verkleint je kansen op een goede keuze.’
Dat kan toegankelijker. En dat is precies het doel van de tweede lichting van het door Kansrijk Funderend Onderwijs geïnitieerde jongerenplatform, die in 2025 van start is gegaan rond het thema ‘nieuwkomers’. De deelnemers mogen zich laten horen: wat vinden ze belangrijk? Waar lopen ze tegenaan? En wat zouden ze willen veranderen? Wat moet er gebeuren om de kansen voor ieder kind, en in dit geval met name voor nieuwkomers en laaggeletterden, te vergroten?
Hoog en laag denken
‘Vorig jaar hebben we een film gemaakt over hoog en laag denken’, vertelt Qais, die zeven jaar geleden vanuit Syrië naar Nederland is gekomen en nu in de eerste klas van het Corderius College zit. ‘Dat houdt in dat mensen in je omgeving denken dat je een hoog advies krijgt als dat advies bijvoorbeeld havo of vwo is, en een laag advies als dat vmbo-basis of -kader is. Wij hebben er een film over gemaakt dat het niet uitmaakt wat voor advies je krijgt.’
‘Elk advies is het begin van een nieuwe carrière’, vult Hedy hem aan. ‘Je gaat weg van de basisschool en start op een plek die voor jou het beste is om door te leren. Als je met vmbo-basis of -kader begint kun je eindigen op de universiteit. En als je op het vwo begint kan het zo zijn dat je uiteindelijk geen enkel diploma haalt. We hebben een film gemaakt met sketches waarin ouders reageren als: ‘Vmbo-basis? Ik had wel wat anders van je verwacht.’ Dat zijn natuurlijk opmerkingen die een kind niet wil horen en de kansen geen goed doen. De boodschap zou moeten zijn: het maakt niet uit waar je begint. En dat was precies ook de boodschap van het jongerenplatform van vorig jaar. Denk na over de woorden die je gebruikt, wees vriendelijk en realiseer je dat elk advies de start is van groei. Zij sloten de film af met de tekst: ‘Wij zijn klaar voor het middelbaar!’ Dit geldt voor ieder kind en daar is alles mee gezegd.’
Maak het beeldend
Nu is er een film met tekeningen en beelden in de maak, wederom gericht op de rol van ouders. Qais heeft het onderwerp met succes aangedragen. Hedy: ‘We willen ouders bewust maken hoe belangrijk het is dat ze met hun kinderen meekijken bij de route naar de middelbare school. Doordat je de taal niet spreekt als ouder of verzorger en als nieuwkomer vaak niet eens weet of je in Nederland mag blijven, denk je dat jouw bijdrage niet van belang is. We willen met dit project het tegenovergestelde aantonen, namelijk dat je enorm van belang bent als ouder of verzorger. Want niemand kan beter voelen of zien waar jouw kind op zijn plek is en zich veilig voelt. En dat is essentieel: je veilig en op je op je plek voelen kan je kansen vergroten.’
Het is daarnaast belangrijk dat scholen dat zo toegankelijk mogelijk maken voor mensen die de taal niet machtig zijn. ‘Daar kunnen ze onze film voor inzetten. Voor de niveaus gebruiken we icoontjes, zoals een driehoek voor vmbo en een vierkant voor havo. Voor bijvoorbeeld passies als sport, theater of dans gebruiken we ook plaatjes. Zo kun je op een toegankelijke manier laten zien wat welke school te bieden heeft, en begrijpen ouders van nieuwkomers beter waar ze naar moeten zoeken en wat goed bij hun kind zou passen. Dat gaat bijvoorbeeld om niveau, passie en talent. De taal mag dan ingewikkeld zijn, beelden begrijpt bijna iedereen.’
Senta en Qais hopen dat scholen de film en de iconen gaan inzetten op bijvoorbeeld ouderavonden en open dagen. ‘Een menukaart met lappen tekst begrijpen mensen niet. Maak het beeldend. Gebruik sfeerfoto’s en dit soort beeldtaal. Zo maken we ook filmshots van een kind dat een leuk en aanmoedigend gesprek heeft met een leerkracht. En van een kind dat geholpen wordt door oudere leerlingen. Op die manier kunnen leerkrachten, leerlingen en personeel van de scholen ook een belangrijke rol vervullen. Je hebt, zeker als je uit een ander land komt en in een azc woont, mensen nodig die in je geloven en uit je willen halen wat er in je zit, als kind maar ook als ouder of verzorger.’
Aanmoedigen om breder te kijken
Dat weet Senta uit eigen ervaring. ‘Toen ik in groep 6 kwam op een basisschool in Amersfoort haalde ik voor mijn Cito-toetsen het niveau van groep 4. Het jaar daarna kreeg ik les van een meester die elke leerling extra individuele aandacht gaf, of je nu Nederlands was of Iraans. Dat heeft me zo geholpen dat ik in een jaar tijd ben doorgegroeid naar brugklasniveau. In groep 8 werden we opeens overgeplaatst van het azc in Amersfoort naar Harderwijk. Ik ben toen geholpen door verschillende mensen zodat ik de laatste maanden in Amersfoort af kon maken.’
Ook bij de route naar het voortgezet onderwijs was er een lerares die haar hielp verder te groeien en de keuze te maken die bij haar past. ‘Kinderen die uit een ander land komen hebben de neiging om naar scholen te trekken waar veel andere nieuwkomers zijn’, zegt Senta. ‘Mijn juf in groep 8 moedigde me aan om breder te kijken dan wat voor de hand lag. Daardoor ben ik naar De Amersfoortse Berg gegaan, waar ik inmiddels in 5 vwo zit. Ik ben er al jaren op mijn plek.’
Zowel Senta en Qais als coördinator Hedy hopen op een vervolg van jongerenplatform PO-VO. ‘Er zijn bijvoorbeeld ookpraktische drempels voor kinderen en jongeren die we kunnen wegnemen om kansen te vergroten. Neem die grote trappen in scholen, of de plekken waar alle kluisjes zijn. Daar kun je als kind wanneer je net begint op een school angstig van worden, met als gevolg dat je blokkeert. Je kunt pas echt leren en groeien op een plek waar je je veilig en op je gemak voelt.’
